ಪಾಠಕ್ರಮ → Level 8 · ಸಂಧಿ ಪ್ರಕರಣ → ಪಾಠ 10
Level 8 · Lesson 10 ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಂಜನಸಂಧಿಗಳು
Sanskrit consonant sandhis: jaśtva, ścutva, anunāsika
ಜಶ್ತ್ವ (ದಿಗಂತ), ಶ್ಚುತ್ವ (ಸಜ್ಜನ), ಅನುನಾಸಿಕ (ವಾಙ್ಮಯ, ಷಣ್ಮಾಸ) ಸಂಧಿಗಳು.
Three Sanskrit consonant sandhis seen in tatsama words.
ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ · You already know this
“ದಿಗಂತದವರೆಗೆ”, “ಸಜ್ಜನರ ಸಂಗ”, “ಕನ್ನಡ ವಾಙ್ಮಯ” — ಈ ಪದಗಳ ಒಳಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ವ್ಯಂಜನಸಂಧಿಗಳಿವೆ. ದಿಕ್, ಸತ್, ವಾಕ್ ಎಂಬ ವ್ಯಂಜನಾಂತ ಪದಗಳು ಮುಂದಿನ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
ದಿಗಂತ, ಸಜ್ಜನ, ವಾಙ್ಮಯ hide Sanskrit consonant sandhis. Consonant-final words like ದಿಕ್, ಸತ್, ವಾಕ್ adapt their final sound to whatever follows.
ನಿಯಮಗಳು · The rules
ದಿಕ್+ಅಂತ=ದಿಗಂತ (ಕ್→ಗ್), ಷಟ್+ಆನನ=ಷಡಾನನ (ಟ್→ಡ್), ವಾಕ್+ದಾನ=ವಾಗ್ದಾನ (ಕ್→ಗ್). ಕನ್ನಡದ ಆದೇಶಸಂಧಿಯ (ಕ→ಗ) ಸಂಸ್ಕೃತ ರೂಪವೇ ಇದು ಎಂದು ನೆನಪಿಡಿ — ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವುದು ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯ ವ್ಯಂಜನ.
ದಿಗಂತ (k to g), ಷಡಾನನ (ṭ to ḍ), ವಾಗ್ದಾನ (k to g). It feels like Kannada's ādeśa sandhi, but note the difference: here it is the final consonant of the first word that changes, not the first consonant of the second.
ಸತ್+ಜನ=ಸಜ್ಜನ (ತ್→ಜ್), ಶರತ್+ಚಂದ್ರ=ಶರಚ್ಚಂದ್ರ (ತ್→ಚ್). ತವರ್ಗದ ವರ್ಣ ಚವರ್ಗದ ವರ್ಣದ ಎದುರು ತಾನೂ ಚವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸತ್+ಜನ=ಸಜ್ಜನ, ಶರತ್+ಚಂದ್ರ=ಶರಚ್ಚಂದ್ರ. A dental shifts into the palatal series when a palatal follows — the tongue simply refuses to jump back and forth.
ವಾಕ್+ಮಯ=ವಾಙ್ಮಯ (ಕ್→ಙ್), ಷಟ್+ಮಾಸ=ಷಣ್ಮಾಸ (ಟ್→ಣ್), ಚಿತ್+ಮಯ=ಚಿನ್ಮಯ (ತ್→ನ್). ಙ್, ಞ್, ಣ್, ನ್, ಮ್ — ಇವೇ ಆಯಾ ವರ್ಗಗಳ ಅನುನಾಸಿಕಗಳು.
ವಾಙ್ಮಯ (k to ṅ), ಷಣ್ಮಾಸ (ṭ to ṇ), ಚಿನ್ಮಯ (t to n). Before a nasal, the stop itself turns nasal — but stays in its own series.
ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ · Step by step
- ದಿಕ್ + ಅಂತ — ಕ್ ವ್ಯಂಜನದ ಮುಂದೆ ಸ್ವರ
- ದಿಗ್ + ಅಂತ — ಕ್-ಕಾರಕ್ಕೆ ಗ್-ಕಾರ ಆದೇಶ — ಜಶ್ತ್ವ
- ದಿಗಂತ — ಗ್ + ಅ = ಗ — ಜಶ್ತ್ವಸಂಧಿ
- ವಾಕ್ + ಮಯ — ಕ್ ವ್ಯಂಜನದ ಮುಂದೆ ಮ್ ಅನುನಾಸಿಕ
- ವಾಙ್ + ಮಯ — ಕವರ್ಗದ ಅನುನಾಸಿಕ ಙ್ ಆದೇಶ
- ವಾಙ್ಮಯ — ಅನುನಾಸಿಕಸಂಧಿ