Level 8 · Lesson 9

ಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ವರಸಂಧಿ — ಭಾಗ ೨
Sanskrit vowel sandhis II: vṛddhi and yaṇ

ವೃದ್ಧಿಸಂಧಿ (ಏಕೈಕ, ವನೌಷಧ) ಮತ್ತು ಯಣ್ ಸಂಧಿ (ಅತ್ಯವಸರ, ಮನ್ವಂತರ).

Two more Sanskrit vowel sandhis: vṛddhi (ಏಕೈಕ) and yaṇ (ಅತ್ಯವಸರ).

ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ · You already know this

“ಏಕೈಕ ಗುರಿ”, “ಅತ್ಯವಸರದ ಕೆಲಸ”, “ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಕೊಟ್ಟನು” — ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದಿನವೂ ಓದುತ್ತೀರಿ. ಹಿಂದಿನ ಪಾಠದ ಗುಣಸಂಧಿಯ ಸೋದರರು ಇವು — ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯಣ್.

You read ಏಕೈಕ, ಅತ್ಯವಸರ, ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ in the newspaper every day. These carry the siblings of last lesson's guṇa sandhi: vṛddhi and yaṇ.

ನಿಯಮಗಳು · The rules

ಅ, ಆ ಸ್ವರಗಳ ಮುಂದೆ ಏ, ಐ ಬಂದರೆ ಐ; ಓ, ಔ ಬಂದರೆ ಔ — ಇವು ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುವುದು ವೃದ್ಧಿಸಂಧಿ.

ನಿಯಮ 14

ಏಕ+ಏಕ=ಏಕೈಕ (ಅ+ಏ=ಐ), ಜನ+ಐಕ್ಯ=ಜನೈಕ್ಯ (ಅ+ಐ=ಐ), ವನ+ಔಷಧ=ವನೌಷಧ (ಅ+ಔ=ಔ). ಐ, ಔ ಸ್ವರಗಳಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ “ವೃದ್ಧಿ” ಎಂದು ಹೆಸರು — ಗುಣಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಮೇಲಿನ ಸ್ವರಗಳು.

ಏಕೈಕ (a+ē=ai), ಜನೈಕ್ಯ (a+ai=ai), ವನೌಷಧ (a+au=au). The vowels ai and au are called vṛddhi — one step above the guṇa vowels ē and ō.

ಇ, ಈ ಸ್ವರಗಳಿಗೆ ಯ್; ಉ, ಊ ಗಳಿಗೆ ವ್; ಋ ಗೆ ರ್ — ತಮಗಿಂತ ಬೇರೆಯ ಸ್ವರ ಎದುರಾದಾಗ ಈ ಆದೇಶ ಬರುವುದು ಯಣ್ ಸಂಧಿ.

ನಿಯಮ 15

ಅತಿ+ಅವಸರ=ಅತ್ಯವಸರ (ಇ→ಯ್), ಪ್ರತಿ+ಉತ್ತರ=ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ (ಇ→ಯ್), ಮನು+ಅಂತರ=ಮನ್ವಂತರ (ಉ→ವ್), ಪಿತೃ+ಆರ್ಜಿತ=ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ (ಋ→ರ್). ಸವರ್ಣ ಸ್ವರ ಬಂದರೆ ದೀರ್ಘ (ಕವೀಂದ್ರ); ಬೇರೆ ಸ್ವರ ಬಂದರೆ ಯಣ್ — ಇದೇ ಎರಡರ ನಡುವಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.

ಅತ್ಯವಸರ and ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ (i becomes y), ಮನ್ವಂತರ (u becomes v), ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ (ṛ becomes r). If the following vowel is of the same class you get savarṇadīrgha (ಕವೀಂದ್ರ); if it is different, yaṇ applies.

ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ · Step by step

ಏಕ + ಏಕ → ಏಕೈಕ

ಏಕ + ಏಕ — ಅ ಸ್ವರದ ಮುಂದೆ ಏ ಸ್ವರ
ಏಕ್ + ಐ + ಕ — ಅ + ಏ = ಐ — ವೃದ್ಧ್ಯಾದೇಶ
ಏಕೈಕ — ವೃದ್ಧಿಸಂಧಿ

ಮನು + ಅಂತರ → ಮನ್ವಂತರ

ಮನು + ಅಂತರ — ಉ ಸ್ವರದ ಮುಂದೆ ಅ — ಬೇರೆ ಜಾತಿಯ ಸ್ವರ
ಮನ್ + ವ್ + ಅಂತರ — ಉ-ಕಾರಕ್ಕೆ ವ್ ಆದೇಶ — ಯಣ್
ಮನ್ವಂತರ — ಯಣ್ ಸಂಧಿ

ಅಭ್ಯಾಸ · Practice

ವನ + ಔಷಧ = ________ Join the words.

ಅತಿ + ಅವಸರ = ________ Join the words.

ಏಕೈಕ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಸಂಧಿ ಯಾವುದು? Which sandhi is in ಏಕೈಕ?

ಸಂಧಿಯ ಹೆಸರಿನೊಡನೆ ಜೋಡಿಸಿ. Match the word with its sandhi.

ಕವಿ+ಇಂದ್ರ=ಕವೀಂದ್ರ; ಆದರೆ ಅತಿ+ಅವಸರ=ಅತ್ಯವಸರ. ಏಕೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ? Why do these two i-final words behave differently?