ಪಾಠಕ್ರಮ → Level 8 · ಸಂಧಿ ಪ್ರಕರಣ → ಪಾಠ 8
Level 8 · Lesson 8 ಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ವರಸಂಧಿ — ಭಾಗ ೧
Sanskrit vowel sandhis I: savarṇadīrgha and guṇa
ತತ್ಸಮ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ (ದೇವಾಲಯ) ಮತ್ತು ಗುಣಸಂಧಿ (ಸುರೇಂದ್ರ, ಮಹೋತ್ಸವ).
Two Sanskrit vowel sandhis in tatsama words: savarṇadīrgha and guṇa.
ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ · You already know this
ದೇವಾಲಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಮಹೋತ್ಸವ — ಇವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾತಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು (ತತ್ಸಮ). ಇವುಗಳ ಒಳಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಸಂಧಿನಿಯಮಗಳೇ ಇವೆ. ಕನ್ನಡ ಲೋಪ-ಆಗಮ-ಆದೇಶಗಳಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೆ ಅದರದೇ ಸ್ವರಸಂಧಿಗಳಿವೆ — ಇಂದು ಎರಡನ್ನು ನೋಡೋಣ.
ದೇವಾಲಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಮಹೋತ್ಸವ are Sanskrit loanwords at home in Kannada. Inside them Sanskrit's own sandhi rules operate. Today: the first two vowel sandhis, savarṇadīrgha and guṇa.
ನಿಯಮಗಳು · The rules
ಸವರ್ಣ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಸ್ವರ: ಅ-ಆ ಒಂದು ಜೋಡಿ, ಇ-ಈ ಇನ್ನೊಂದು, ಉ-ಊ ಮತ್ತೊಂದು. ದೇವ+ಆಲಯ=ದೇವಾಲಯ (ಅ+ಆ=ಆ), ವಿದ್ಯಾ+ಅಭ್ಯಾಸ=ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ (ಆ+ಅ=ಆ), ಕವಿ+ಇಂದ್ರ=ಕವೀಂದ್ರ (ಇ+ಇ=ಈ), ಗುರು+ಉಪದೇಶ=ಗುರೂಪದೇಶ (ಉ+ಉ=ಊ).
Savarṇa means ‘same class’: ಅ/ಆ form one pair, ಇ/ಈ another, ಉ/ಊ a third. When like meets like, both merge into one long vowel: ದೇವಾಲಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಕವೀಂದ್ರ, ಗುರೂಪದೇಶ.
ಸುರ+ಇಂದ್ರ=ಸುರೇಂದ್ರ (ಅ+ಇ=ಏ), ಮಹಾ+ಈಶ್ವರ=ಮಹೇಶ್ವರ (ಆ+ಈ=ಏ), ಮಹಾ+ಉತ್ಸವ=ಮಹೋತ್ಸವ (ಆ+ಉ=ಓ), ದೇವ+ಋಷಿ=ದೇವರ್ಷಿ (ಅ+ಋ=ಅರ್). ಏ, ಓ, ಅರ್ ಎಂಬವಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ “ಗುಣ” ಎಂದು ಹೆಸರು.
ಸುರೇಂದ್ರ (a+i=ē), ಮಹೇಶ್ವರ (ā+ī=ē), ಮಹೋತ್ಸವ (ā+u=ō), ದೇವರ್ಷಿ (a+ṛ=ar). The vowels ē, ō, ar are called guṇa in Sanskrit grammar — hence the name guṇa sandhi.
ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ · Step by step
- ವಿದ್ಯಾ + ಅಭ್ಯಾಸ — ಆ ಸ್ವರದ ಮುಂದೆ ಅ ಸ್ವರ — ಸವರ್ಣಗಳು
- ವಿದ್ಯ್ + ಆ + ಭ್ಯಾಸ — ಆ + ಅ = ಆ — ಒಂದೇ ದೀರ್ಘಸ್ವರ
- ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ — ಸವರ್ಣದೀರ್ಘಸಂಧಿ
- ಸುರ + ಇಂದ್ರ — ಅ ಸ್ವರದ ಮುಂದೆ ಇ ಸ್ವರ
- ಸುರ್ + ಏ + ಂದ್ರ — ಅ + ಇ = ಏ — ಗುಣಾದೇಶ
- ಸುರೇಂದ್ರ — ಗುಣಸಂಧಿ