ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವ
Tatsama and tadbhava: how Sanskrit words became Kannada

ಶಾಲೆ, ಕತೆ, ಬಣ್ಣ — ಇವು ಕನ್ನಡದ ಪದಗಳೆಂದೇ ತೋರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ತಾಯಿಪದ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದೆ: ಶಾಲಾ, ಕಥಾ, ವರ್ಣ. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದ ಕನ್ನಡದ ಬಾಯಿಗೆ ಒಗ್ಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಜಾಡುಗಳನ್ನು ಇಂದು ನೋಡೋಣ.

ಶಾಲೆ, ಕತೆ, ಬಣ್ಣ feel like pure Kannada, yet their parents are Sanskrit ಶಾಲಾ, ಕಥಾ, ವರ್ಣ. Today we trace the regular paths by which Sanskrit words got reshaped to fit Kannada mouths.

ರಾಮ, ಭೂಮಿ, ಕಮಲ — ತತ್ಸಮ. ಕತೆ, ಬಣ್ಣ, ಸಿರಿ, ಅಕ್ಕರ — ತದ್ಭವ. ಒಂದೇ ತಾಯಿಪದಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ಇರಬಹುದು: ಕಥೆ (ತತ್ಸಮ ಸಮೀಪ) ಮತ್ತು ಕತೆ (ತದ್ಭವ) ಎರಡೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ರಾಮ, ಭೂಮಿ, ಕಮಲ came through unchanged — tatsama. ಕತೆ, ಬಣ್ಣ, ಸಿರಿ, ಅಕ್ಕರ were reshaped — tadbhava. Both can coexist: written Kannada uses ಕಥೆ and ಕತೆ side by side.

ಜಾಡುಗಳು: ಕಥಾ → ಕತೆ (ಥ → ತ); ಶ್ರೀ → ಸಿರಿ (ಶ → ಸ, ಒತ್ತು ಬಿಡಿಸಿತು); ವರ್ಣ → ಬಣ್ಣ (ವ → ಬ, ರ್ಣ → ಣ್ಣ); ಅಕ್ಷರ → ಅಕ್ಕರ (ಕ್ಷ → ಕ್ಕ); ಶಾಲಾ → ಶಾಲೆ, ಮಾಲಾ → ಮಾಲೆ, ಗಂಗಾ → ಗಂಗೆ (ಆ → ಎ). ಅಕ್ಷಶಾಲಿಕ → ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜಾಡು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿವೆ!

The patterns: aspirates soften (ಕಥಾ → ಕತೆ); ś/ṣ become ಸ and clusters open up (ಶ್ರೀ → ಸಿರಿ); v becomes b with assimilation (ವರ್ಣ → ಬಣ್ಣ); kṣ becomes kk (ಅಕ್ಷರ → ಅಕ್ಕರ); final ā becomes e (ಶಾಲಾ → ಶಾಲೆ, ಮಾಲಾ → ಮಾಲೆ, ಗಂಗಾ → ಗಂಗೆ). The goldsmith word ಅಕ್ಷಶಾಲಿಕ → ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗ stacks several changes at once.