ಪಾಠಕ್ರಮ → Level 8 · ಸಂಧಿ ಪ್ರಕರಣ → ಪಾಠ 6
Level 8 · Lesson 6 ಆದೇಶಸಂಧಿ
Ādeśa sandhi: consonant substitution
ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕ→ಗ, ತ→ದ, ಪ→ಬ ಆದೇಶ — ಮಳೆಗಾಲ, ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ, ಹೊಸಗನ್ನಡ, ಕಂಬನಿ.
In compounds ಕ, ತ, ಪ become ಗ, ದ, ಬ: ಮಳೆಗಾಲ, ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ, ಹೊಸಗನ್ನಡ.
ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ · You already know this
ಮಳೆ ಬರುವ ಕಾಲ “ಮಳೆಗಾಲ” — “ಮಳೆಕಾಲ” ಅಲ್ಲ! ಮನೆಯ ಕೆಲಸ “ಮನೆಗೆಲಸ”. ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡ “ಹೊಸಗನ್ನಡ”. ಒಂದು ವರ್ಣದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ವರ್ಣ ಬರುವುದಕ್ಕೆ “ಆದೇಶ” ಎಂದು ಹೆಸರು. ಲೋಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆಗಮದಲ್ಲಿ ಹೊಸದು ಬರುತ್ತದೆ, ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಬದಲು ಇನ್ನೊಂದು ಬರುತ್ತದೆ.
The rainy season is ಮಳೆಗಾಲ, never ಮಳೆಕಾಲ; housework is ಮನೆಗೆಲಸ; modern Kannada is ಹೊಸಗನ್ನಡ. When one sound is replaced by another, that replacement is an ಆದೇಶ. Lopa removes, āgama adds, ādeśa swaps.
ನಿಯಮಗಳು · The rules
ಇದು ಸಮಾಸದ (ಎರಡು ನಾಮಪದ ಸೇರಿ ಒಂದು ಪದವಾಗುವ) ಸಂಧಿ. ಮಳೆ+ಕಾಲ=ಮಳೆಗಾಲ, ಮನೆ+ಕೆಲಸ=ಮನೆಗೆಲಸ, ಹೊಸ+ಕನ್ನಡ=ಹೊಸಗನ್ನಡ (ಕ→ಗ); ಬೆಟ್ಟ+ತಾವರೆ=ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ (ತ→ದ); ಕಣ್+ಪನಿ=ಕಂಬನಿ (ಪ→ಬ). ಕಠಿಣ ಧ್ವನಿಗಳು ಮೃದುವಾಗುತ್ತವೆ.
This happens inside compounds. ಕ becomes ಗ (ಮಳೆಗಾಲ, ಮನೆಗೆಲಸ, ಹೊಸಗನ್ನಡ), ತ becomes ದ (ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ — the hill lotus), ಪ becomes ಬ (ಕಂಬನಿ — a teardrop, from ಕಣ್+ಪನಿ). The hard consonants soften between vowels — your tongue has been doing this all along.
ಗಮನಿಸಿ: ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರುವಾಗ ಈ ಆದೇಶ ಇಲ್ಲ — ಮನೆಗೆ ಎಂಬುದು ಸಂಧಿಯಲ್ಲ. ಆದೇಶಸಂಧಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲೇ ಆಗುವ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಂಜನಸಂಧಿ. ಕಂಬನಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ ಪದದ ಣ್ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ (ಂ) ಆಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
Note: this substitution lives in compounds, not in case forms — ಮನೆಗೆ is just stem+suffix. Ādeśa sandhi is the Kannada consonant sandhi. In ಕಂಬನಿ the ಣ್ of ಕಣ್ is written as the anusvāra dot before ಬ.
ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ · Step by step
- ಮಳೆ + ಕಾಲ — ಸಮಾಸ; ಉತ್ತರಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಕ
- ಮಳೆ + ಗಾಲ — ಕ-ಕಾರಕ್ಕೆ ಗ-ಕಾರ ಆದೇಶ
- ಮಳೆಗಾಲ — ಆದೇಶಸಂಧಿ
- ಕಣ್ + ಪನಿ — ಸಮಾಸ; ಉತ್ತರಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ
- ಕಣ್ + ಬನಿ — ಪ-ಕಾರಕ್ಕೆ ಬ-ಕಾರ ಆದೇಶ
- ಕಂಬನಿ — ಣ್ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ — ಆದೇಶಸಂಧಿ