ತತ್ಸಮ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥ
Tatsama verbs, verbalisers and causatives

ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡು, ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸು, ಪ್ರಯತ್ನಿಸು; ಇಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥ — ಮಾಡಿಸು, ಓದಿಸು, ಕಲಿಸು.

Making verbs from Sanskrit nouns, and the -ಇಸು causative.

ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ · You already know this

ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡು, ಸಹಾಯ ಮಾಡು, ಕೆಲಸ ಆಯಿತು — ಸಂಸ್ಕೃತದ ನಾಮಪದಗಳಿಗೆ ಮಾಡು-ಆಗು ಸೇರಿಸಿ ನೀವು ಎಂದೋ ಕ್ರಿಯೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಇಂದು ಆ ದಾರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಇಸು ಎಂಬ ಮಾಯಾ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನೂ ಕಲಿಯೋಣ — ಅದು ಕ್ರಿಯೆ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

You already build verbs from Sanskrit nouns: ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡು (try), ಸಹಾಯ ಮಾಡು (help), ಕೆಲಸ ಆಯಿತು (the work got done). Today we add the all-purpose suffix ಇಸು — it both turns nouns into verbs and turns plain verbs into causatives.

ನಿಯಮಗಳು · The rules

ತತ್ಸಮ ನಾಮಪದಕ್ಕೆ ಮಾಡು ಸೇರಿದರೆ ಸಕರ್ಮಕ ಅರ್ಥ, ಆಗು ಸೇರಿದರೆ ಅಕರ್ಮಕ ಅರ್ಥ — ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡು, ಪ್ರಾರಂಭ ಆಯಿತು (ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು).

ನಿಯಮ 34

ತತ್ಸಮ ನಾಮಪದಕ್ಕೆ ಇಸು ಸೇರಿ ನೇರ ಕ್ರಿಯಾಪದ — ಪ್ರಯತ್ನಿಸು, ಆರಂಭಿಸು, ಉಪಯೋಗಿಸು, ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಗೊಳಿಸು ಸೇರಿದರೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರು ಎಂಬ ಅರ್ಥ — ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸು, ಜಾರಿಗೊಳಿಸು.

ನಿಯಮ 35

ಧಾತುವಿಗೆ ಇಸು ಸೇರಿದರೆ ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥ — ಮಾಡು → ಮಾಡಿಸು, ಓದು → ಓದಿಸು, ಕಲಿ → ಕಲಿಸು, ತಿನ್ನು → ತಿನ್ನಿಸು, ಕುಡಿ → ಕುಡಿಸು.

ನಿಯಮ 36

ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥದ ಅರ್ಥ: ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದನು ಎಂದರೆ ತಾನೇ ಕಟ್ಟಿದನು; ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು ಎಂದರೆ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿದನು. ಕಲಿಸು ಎಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಇಂದು teach ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅರ್ಥ ಪಡೆದಿದೆ — ಕಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದೇ ಕಲಿಸುವುದು. ಇಸು-ಕ್ರಿಯೆಗಳೆಲ್ಲ ಎಂದಿನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ: ಕಲಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಕಲಿಸಿದಳು, ಕಲಿಸುವಳು.

The causative meaning: ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದನು = he built the house himself; ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು = he had the house built (by workers). ಕಲಿಸು (cause to learn) has settled into the plain meaning “teach”. All ಇಸು verbs conjugate regularly: ಕಲಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಕಲಿಸಿದಳು, ಕಲಿಸುವಳು — every rule of this level applies to them unchanged.

ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ · Step by step

ಪ್ರಯತ್ನ + ಇಸು → ಪ್ರಯತ್ನಿಸು

ಪ್ರಯತ್ನ + ಇಸು — ತತ್ಸಮ ನಾಮಪದ + ಇಸು ಪ್ರತ್ಯಯ
ಪ್ರಯತ್ನ್ + ಇಸು — ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಲೋಪಸಂಧಿ
ಪ್ರಯತ್ನಿಸು — ಸಿದ್ಧ ಧಾತು — ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ, ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು

ಓದು + ಇಸು → ಓದಿಸು (ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥ)

ಓದು + ಇಸು — ಧಾತು + ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥ ಪ್ರತ್ಯಯ
ಓದ್ + ಇಸು — ಉಕಾರಕ್ಕೆ ಲೋಪಸಂಧಿ
ಓದಿಸು — ಸಿದ್ಧ ಧಾತು — ಅಮ್ಮ ಮಗುವಿಗೆ ಪಾಠ ಓದಿಸಿದಳು

ಅಭ್ಯಾಸ · Practice

ಪ್ರಾರಂಭ + ಆಗು ಸರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದ ರೂಪ ಯಾವುದು? Which is the correct fusion of ಪ್ರಾರಂಭ + ಆಯಿತು?

ಧಾತುವಿಗೆ ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥ ರೂಪ ಜೋಡಿಸಿ. Match verb to its causative.

ಅವನು ಹೊಸ ಮನೆ ________ — ಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ. He had a new house built — by workers.

ಶಿಕ್ಷಕಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ________. (ಕಲಿ, ಪ್ರೇರಣಾರ್ಥ, ವರ್ತಮಾನ) The teacher teaches the children Kannada.

ಸರ್ಕಾರ ಹೊಸ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿ________ — ಆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದಿತು ಎಂಬರ್ಥ. The government brought the new rule into force.

ಸೋತರೂ ಮತ್ತೆ ________; ಬಿಡಬೇಡ. (ಪ್ರಯತ್ನ + ಇಸು, ಆಜ್ಞೆ) Even if you fail, try again; do not give up.