ಪಾಠಕ್ರಮLevel 11 · ಸಮಾಸ-ಕೃತ್-ತದ್ಧಿತ → ಪಾಠ 3

Level 11 · Lesson 3

ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ
Karmadhāraya: adjective + noun compounds

ವಿಶೇಷಣ-ವಿಶೇಷ್ಯ ಸಂಬಂಧದ ಸಮಾಸ — ಹೊಸಗನ್ನಡ, ಹಿರಿಯಣ್ಣ, ಕೆಂದಾವರೆ.

Compounds where the first member describes the second: ಹೊಸಗನ್ನಡ, ಹಿರಿಯಣ್ಣ, ಕೆಂದಾವರೆ.

ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ · You already know this

“ಹೊಸ ಮನೆ”, “ಹಿರಿಯ ಅಣ್ಣ” — ಹೀಗೆ ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ನಾಮಪದದ ಮುಂದೆ ಇಡುವುದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತು. ಆ ಜೋಡಿ ಬಿಗಿದು ಒಂದೇ ಪದವಾದರೆ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ: ಹಿರಿಯಣ್ಣ.

You have placed adjectives before nouns since Level 2: ಹೊಸ ಮನೆ, ಹಿರಿಯ ಅಣ್ಣ. When that pair fuses into a single word — ಹಿರಿಯಣ್ಣ — you get a karmadhāraya compound.

ನಿಯಮಗಳು · The rules

ಪೂರ್ವಪದವು ವಿಶೇಷಣವಾಗಿ, ಉತ್ತರಪದವು ವಿಶೇಷ್ಯವಾಗಿ ಸೇರುವ ಸಮಾಸವೇ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ.
ನಿಯಮ 1

ಹೊಸಗನ್ನಡ = ಹೊಸದಾದ ಕನ್ನಡ. ಇಲ್ಲಿ “ಹೊಸ” ಗುಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ, “ಕನ್ನಡ” ವಸ್ತು. ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ “ಆದ” ಎಂಬ ರೂಪ ಬಂದರೆ ಅದು ಕರ್ಮಧಾರಯದ ಗುರುತು.

ಹೊಸಗನ್ನಡ = ಹೊಸದಾದ ಕನ್ನಡ (Kannada which is new). The first member states a quality, the second the thing. The telltale sign: the vigraha uses ಆದ (which is…) — contrast tatpuruṣa vigrahas, which show a case ending like ಯ or ಅಲ್ಲಿ.

ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು, ಹಿರಿದು ಮೊದಲಾದ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಕೆಂ, ಹಿರಿ/ಹೆ ಎಂಬ ಮೊಟಕು ರೂಪ ತಾಳುತ್ತವೆ.
ನಿಯಮ 2

ಕೆಂಪು + ತಾವರೆ → ಕೆಂದಾವರೆ; ಹಿರಿದು + ಜೇನು → ಹೆಜ್ಜೇನು. ಪೂರ್ವಪದ ಮೊಟಕಾಗಿ, ಉತ್ತರಪದದ ಮೊದಲ ವ್ಯಂಜನಕ್ಕೆ ಆದೇಶವೋ ದ್ವಿತ್ವವೋ ಬರುವುದು ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಸಮಾಸಗಳ ಸೊಗಸು.

ಕೆಂಪು + ತಾವರೆ → ಕೆಂದಾವರೆ; ಹಿರಿದು + ಜೇನು → ಹೆಜ್ಜೇನು. The adjective shrinks (ಕೆಂಪು → ಕೆಂ, ಹಿರಿ → ಹೆ) and the next consonant may change (ತ → ದ) or double (ಜ → ಜ್ಜ) — the characteristic music of native Kannada compounds.

ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ · Derivations

ಕೆಂಪಾದ ತಾವರೆ → ಕೆಂದಾವರೆ
  1. ಕೆಂಪಾದ + ತಾವರೆ — ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ — ವಿಶೇಷಣ-ವಿಶೇಷ್ಯ
  2. ಕೆಂ + ತಾವರೆ — ವಿಶೇಷಣದ ಮೊಟಕು ರೂಪ
  3. ಕೆಂದಾವರೆ — ತ-ಕಾರಕ್ಕೆ ದ-ಕಾರ — ಆದೇಶ ಸಂಧಿ
ಹಿರಿಯನಾದ ಅಣ್ಣ → ಹಿರಿಯಣ್ಣ
  1. ಹಿರಿಯನಾದ + ಅಣ್ಣ — ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ
  2. ಹಿರಿಯ + ಅಣ್ಣ — ವಿಶೇಷಣ ರೂಪ ಉಳಿಯಿತು
  3. ಹಿರಿಯಣ್ಣ — ಅ + ಅ — ಲೋಪ ಸಂಧಿ

ಅಭ್ಯಾಸ · Practice

ಕರ್ಮಧಾರಯದ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯದ ಗುರುತು ಯಾವುದು? What marks a karmadhāraya vigraha?
ಹೊಸಗನ್ನಡ = ________ ಕನ್ನಡ. Complete the vigraha of ಹೊಸಗನ್ನಡ.
ಜೋಡಿಸಿ. Match compound and vigraha.
“ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ” ಮತ್ತು “ಕೆಂದಾವರೆ” — ಯಾವುದು ಕರ್ಮಧಾರಯ? Which of the two is the karmadhāraya?
ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ ರಚಿಸಿ — ಹೆಜ್ಜೇನು. Build the vigraha of ಹೆಜ್ಜೇನು.